İzlanda Edebiyatı

İzlanda Edebiyatı ve İzlandalı Yazarlar

İzlanda edebiyatı, İzlanda’da veya İzlanda halkı tarafından yazılmış edebiyat ürünlerini kapsamaktadır. İzlanda edebiyatının yazılı eserleri ilk kez 10. yüzyılda yazılmış eddik ve skaldik şiirler ile efsanelerden oluşmaktadır. Günümüzde İzlanda edebiyatı, dünya edebiyatına katkı sağlamakta ve sürekli bir gelişim göstermektedir.

İzlanda Edebiyatı Dönemleri Nedir?

İzlanda edebiyatı, 9. yüzyıla kadar tüm İskandinav medeniyetlerinin dahil olduğu İskandinav edebiyatının içinde eserler vermiştir.

İzlanda edebiyatının sözlü eserlerinin verildiği 10. yüzyılda eserlerin çoğunluğu efsane ve mitolojik unsurlara dayanmıştır. Bu mitolojik şiirler 13. yüzyılda Snorri Sturluson tarafından Snorre-Edda isimli eserde yazıya geçirilmiştir. Dönemin en önemli edebi türleri soyluları ve kralları anlatan, önemli olayları konu eden ve hiciv sanatından yararlanan skaldik şiirler, mitoloji anlatıları olan eddik şiirlerdir.

14. ve 15. yüzyıllarda İzlanda edebiyatı duygusallık önem kazanırken, mitolojik unsurları barındıran edebi ürünler verilmeye devam etmiştir. Flateyjarbók, Olaf I Tryggvason ve St. Olaf İzlanda kahramanlarını anlatan destanlardan döneminin önemli örneklerindendir.

İzlanda’da 15. yüzyıldan 17. yüzyıla kadarki dönemde dini eserler, ilahiler, epik şiirler ve otobiyografik düzyazılar önem kazanmıştır. İzlandaca olarak matbaada basılan ilk kitap 1540 yılında Yeni Ahit olmuştur.

18. yüzyılda İzlanda’da rasyonalizm ve romantizm etkisi altında eserler verilmiştir. Vatanseverlik duygularının önem kazandığı bu dönemde Eggert Ólafsson, Jón Þorláksson ve Finnur Jónsson dönemin önemli yazarlarındandır.

İzlanda’da 19. yüzyılda İzlanda’da Hallgrímur Scheving, Sveinbjörn Egilsson ve Björn Gunnlaugsson’ın önderliğinde Rönesans önem kazanmıştır. Romantizmin etkileri devam ederken ulusalcılık teması şiirde baskın hale gelmeye başlamıştır.

20. yüzyıl İzlanda edebiyatında sosyalizm önem kazanmıştır. Sürrealizm, realizm ve modernizm akımlarının etkili olmaya başladığı dönemde kısa hikaye, şiir, kurgu roman ve oyun türlerinde eserler verilmiştir. 20. yüzyıl İzlanda edebiyatının en önemli temsilcileri Halldór Laxness, Kristmann Gudmundsson, Svava Jakobsdóttir ve Davíd Stefánsson’dır.

İzlanda Yazarların En Ünlü Kitapları Nelerdir?

İzlanda edebiyatında en önemli kitaplardan biri Snorre-Edda’dır. İskandinav mitolojisine kaynak oluşturan en önemli eserlerden biri olan Snorre-Edda, Snorri Sturluson tarafından 13. yüzyılda yazılmıştır. Modern İzlanda edebiyatının en önemli eserlerinden biri Einar Már Guðmundsson’un Evrenin Melekleri (Englar Alheimsins) isimli romanıdır. Bu roman yayınlandıktan sonra sinemaya uyarlanmış ve İzlanda ve Avrupa’da birçok ödül almıştır. Nobel ödüllü yazar Halldór Kiljan Laxness’in Özgür İnsanlar (Sjálfstætt fólk) ve İzlanda’nın Çanı (Íslandsklukkan) isimli kitapları da İzlanda edebiyatını dünyaya tanıtan önemli kitaplar arasında yer almaktadır.

Angels of the Universe - Einar Már Guðmundsson

Angels of the Universe (Evrenin Melekleri - Englar Alheimsins) Einar Már Guðmundsson tarafından 1995 yılında yayınlanmıştır. Evrenin Melekleri’nde ana karakter İzlanda’nın NATO’ya katıldığı gün dünyaya gelmiş Paul isimli şizofren bir gençtir. Paul’ün yaşadıkları, Einar Már’ın kardeşi Pálmi Örn Guðmundsson’un gerçek hayat hikayesinden uyarlanmıştır. Evrenin Melekleri’nde işsiz, amaçsız, içki nöbetleri ve şiddetli öfke nöbetleri ile eziyet çeken Paul’ün bir psikiyatri hastanesi olan Klepp’te yaşadığı terapiler ve diğer hastalarla olan ilişkisi anlatılmaktadır. Evrenin Melekleri, 2000 yılında Friðrik Þór Friðriksson yönetmenliğinde sinemaya aktarılmıştır.

Toplumun deli olarak etiketlediği bir karakterin hayatını anlatması, psikiyatri doktorlarını eleştirmesi ve komedi ile dram unsurlarını bir arada verebilmesi sebepleriyle Evrenin Melekleri önemli bir kitaptır.

Evrenin Melekleri, 1994 yılında edebiyat kategorisinde DV Kültür Ödülü’nü, 1995 yılında da İskandinav Konseyi Edebiyat Ödülü’nü kazanmıştır.

Ég man þig (I Remember You) - Yrsa Sigurðardóttir

I Remember You (Seni Hatırlıyorum - Ég man þig) Yrsa Sigurðardóttir tarafından 2010 yılında yayınlanmış bir korku romanıdır. Seni Hatırlıyorum’da üç arkadaşın şehre uzak bir yerde yıkık dökük bir evi yenilemek için uğraşan üç arkadaş ile yakınlardaki bir kasabada, yaşlı bir kadının intiharını araştıran genç bir doktorun hikayelerini anlatmaktadır. İki hikayenin birleştiği Seni Hatırlıyorum, Yrsa Sigurðardóttir’in en korkunç romanı olarak kabul edilmektedir.

Gerilim ve gizem türündeki Seni Hatırlıyorum romanı, akıcı üslubuyla, sürükleyiciliği ve iç içe geçmiş iki hikayenin bağlanması sebepleriyle önemli bir kitaptır.

Independent People - Halldór Kiljan Laxness

İndependent People (Özgür İnsanlar - Sjálfstætt fólk), Halldór Kiljan Laxness tarafından ilk bölümü 1934, ikinci bölümü 1935 yılında yayınlanmıştır. Özgür İnsanlar, koyun yetiştiricisi Guðbjartur Jónsson’ın özgürlük mücadelesi konu edinmektedir. 18 yıl boyunca bölgedeki komiserin yanında çalışan ve kendi arazisini satın alabilmek için para toplayan Guðbjartur’un lanetli ve hayaletli bir arazi satın alması sonucu başından geçenler anlatılmaktadır.

Özgür İnsanlar 20. yüzyılın başlarında, borç esaretinden kurtulan ve yaşanmaz bir arazide izole çiftliklerde hayatta kalan fakir İzlandalı çiftçilerin mücadelesini kurgu ve gerçeklik arasında bir noktada anlatabilmesi özelliğiyle önemli bir kitaptır.

The Inspector Erlendur Series - Arnaldur Indriðason

The Inspector Erlendur (Dedektif Erlendur) serisi Arnaldur Indriðason tarafından yazılmış cinayet romanları serisidir. Serinin ilk kitabı 1997 yılında, son kitabı 2010 yılında yayınlanmıştır. Dünyanın Çocukları (Synir duftsins), Sessiz Ölüm (Dauðarósir), Bataklık (Mýrin), Mezarın Sessizliği (Grafarþögn), Sesler (Röddin), Boşalan Göl (Kleifarvatn), Kış Şehri (Vetrarborgin), Hipotermi (Harðskafi), Karanlık (Myrká), Siyah Gökyüzü (Svörtuloft) ve Garip Kıyılar (Furðustrandir) serinin kitaplarıdır.

Dedektif Erlendur serisinin Erlendur’un çocukluğunu anlatan Genç Erlendur isimli bir yan serisi bulunmaktadır. Üç kitaptan oluşan serinin ilk kitabı Düello (Einvígið) 2011; ikinci kitabı Reykjavik Geceleri (Reykjavíkurnætur) 2012; üçüncü ve son kitabı Kamp Knox 2014 yılında yayınlanmıştır.

Dedektif Erlendur serisi Reykjavik’te yaşayan dedektif Erlendur Sveinsson’ın ve meslektaşları Elínborg ve Sigurður Óli’nin çözümlediği gizemli olayları anlatmaktadır.

Dedektif Erlendur serisi birçok dile çevrilmiş ve en çok satanlar listelerine girmiştir. Dedektif Erlendur serisinin bazı kitapları Glass Key, Suç Yazarları Derneği Altın Hançer Ödülü ve RBA Suç Yazma Ödülü’nü kazanmıştır.

Dedektif Erlendur serisi İzlanda edebiyatını dünyaya tanıtması, gizem ve suç kurgusu türlerinde bir örnek oluşturması sebebiyle önemli bir seridir.

The Blue Fox - Sjón

The Blue Fox (Mavi Tilki - Skugga-Baldur) 2003 yılında Sjón tarafından yayınlanmış bir romandır.

1883 yılı İzlanda’sında geçen Mavi Tilki, Rahip Baldur Skuggason’un gizemli bir mavi tilkiyi avlamasıyla başlayan olayları anlatmaktadır.

Mavi Tilki İskandinav Edebiyat Ödülü’nü kazanmıştır.

Şiirsel anlatımı, gizem ve gerçeklik öğelerini bir araya getirişiyle Mavi Tilki önemli bir kitaptır.

İzlanda Edebiyatının En Önemli Yazarları Kimlerdir?

İzlanda edebiyatı, İzlanda kültürü içerisinde önemli bir yer tutmaktadır. İzlanda kültürünü dünyaya tanıtan, İzlanda halkının sesi olan yazarlar İzlanda halkı için önem taşımaktadır. İzlanda edebiyatına katkı sağlamış en önemli yazarlardan biri olan Halldór Laxness’in onuruna Reykjavik Uluslararası Edebiyat Festivali’nde her iki yılda bir Halldór Laxness Uluslararası Edebiyat Ödülü verilmektedir. İzlanda edebiyatında büyük yer edinen Halldór Kiljan Laxness, Jón Nonni Sveinsson ve Snorri Sturluson gibi önemli yazarların yaşadıkları evler koruma altına alınıp müze haline getirilmiş ya da yaşadıkları yerde onlar adına kültür evleri yapılmıştır. İzlandalı bazı önemli yazarların isimleri sokaklara, kültür evlerine, kütüphanelere verilmiş ve bazı önemli yazarlar İzlanda kronlarının arkasında yer almıştır.

ARNALDUR INDRIÐASON Kimdir?

Arnaldur Indriðason 28 Ocak 1961 tarihinde dünyaya gelmiş gazeteci, film eleştirmeni ve suç kurgu yazarıdır. Yazarın en önemli eseri Dedektif Erlendur serisidir. Serinin ilk kitabı Synir duftsins’i (Dünyanın Çocukları) 1997 yılında yayınlayan Indriðason, serinin son kitabı Furðustrandir’i (Garip Kıyılar) 2010 yılında yayınlamıştır. 11 kitaptan oluşan Dedektif Erlendur serisinden sonra Genç Erlendur’u anlattığı 3 kitap daha yayınlamıştır. Dedektif Erlendur serisi dünyada 40 dile çevrilmiş ve en çok satanlar listelerinde yer almıştır. Ayrıca 2006 yılında İzlandalı yönetmen Baltasar Kormákur tarafından Jar City ismiyle sinemaya uyarlanmıştır.

Arnaldur Indriðason, 2002 ve 2003 yıllarında en iyi İskandinav suç romanı edebiyat ödülü olan Glass Key ödülünü almıştır. 2005 yılında Dedektif Erlendur serisinin dördüncü kitabı Grafarþögn (Mezarın Sessizliği) romanıyla Suç Yazarları Derneği Altın Hançer Ödülü’nü kazanmıştır. Ayrıca Arnaldur Indriðason 2013’te Skuggasund (Gölge Geçidi) ile dünyanın en kazançlı suç kurgu ödülü olan 125.000 € değerindeki RBA Suç Yazma Ödülü’nü kazanmıştır.

YRSA SIGURÐARDÓTTIR Kimdir?

Yrsa Sigurðardóttir (Vilborg Yrsa Sigurðardóttir) 24 Ağustos 1963 tarihinde dünyaya gelmiş suç romanı ve çocuk romanı yazarıdır. 1998’den beri kitaplarını yayınlayan Yrsa Sigurðardóttir’in en önemli eseri Thóra Gudmundsdóttir serisidir. Thóra Gudmundsdóttir serisi 2005’ten 2011’e kadar 6 kitap olarak yayınlanmıştır.

Aynı zamanda çocuk kitabı yazarı olan Yrsa Sigurðardóttir, 2003 yılında yayınladığı Biobörn isimli kitabıyla İzlanda Çocuk Kitapları Ödülü’nü kazanmıştır.

Kuldi (İstenmeyen), Lygi (Neden Yalan Söyledin?), Við viljum jólin í júlí (Temmuz Ayında Noel) ve Freyja & Huldar serisi Yrsa Sigurðardóttir’in önemli eserlerindendir.

HALLDÓR LAXNESS Kimdir?

Halldór Laxness (Halldór Kiljan Laxness) 23 Nisan 1902 tarihinde Reykjavik şehrinde dünyaya gelmiş İzlandalı yazardır. Laxness 8 Şubat 1998 tarihinde, 95 yaşındayken Reykjavik’te vefat etmiştir.

İlk romanı olan Barn náttúrunnar’ı (Doğanın Çocuğu) 1919 yılında yayınlayan Halldór, roman, şiirler, gazete makaleleri, deneme, oyun, seyahatname ve kısa öykü türlerinde eserler vermiştir. İzlanda destanlarını yeniden yayınlamış olan Halldór ayrıca dünyaca ünlü yazarların bazı eserlerini de İzlandacaya çevirmiştir.

1952 yılında Lenin Barış Ödülü, 1969 yılında Sonning Ödülü’nü alan Halldór Laxness 1955 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görülmüştür. Halldór Laxness’in vefatının ardından evi, eşyaları ve eserleri İzlanda hükümeti tarafından koruma altına alınıp, Gljúfrasteinn isminde müze olarak halka açılmıştır.

Vefarinn mikli frá Kasmír (Keşmir’den Büyük Dokumacı), Íslandsklukkan (İzlanda’nın Çanı), Brekkukotsannáll (Balık Şarkı Söyleyebiliyor) ve Alþýðubókin (Halkın Kitabı) Halldór Laxness’in önemli eserlerindendir.

AUÐUR AVA ÓLAFSDÓTTIR Kimdir?

Auður Ava Ólafsdóttir 1958 yılında Reykjavik şehrinde dünyaya gelmiş İzlandalı sanat tarihi profesörü, romancı, oyun yazarı ve şairdir.

İtalyan edebiyatı, tarih ve sanat tarihi üzerine eğitimler alan Auður Ava, ilk romanı Upphækkuð jörð’yu (Yükseltilmiş Toprak) 1998’de yayınlamıştır. Auður Ava Ólafsdóttir Rigning í nóvember (Butterflies in November) adlı romanıyla 2004 yılında Tómas Guðmundsson Edebiyat Ödülü’nü almıştır. 2016’da yayınladığı Ör (Sessizlik Oteli) kitabıyla İskandinav Kurulu Edebiyat Ödülü’nü kazanan Auður Ava Ólafsdóttir’in eserleri birçok dile çevrilmiştir.

Ungfrú Ísland (Bayan İzlanda), Dýralíf (Yaban Hayatı) ve Sálmurinn um glimmer (Işıltı İlahileri) Auður Ava Ólafsdóttir’in önemli eserlerindendir.

SNORRI STURLUSON Kimdir?

Snorri Sturluson 1179 yılında, günümüzde İzlanda topraklarında yer alan, İzlanda Topluluğu’nun Dalasýsla şehrinde dünyaya gelmiş tarihçi, şair ve politikacıdır. Snorri Sturluson 23 Eylül 1241’de 61 yaşındayken İzlanda’nın Reykholt şehrinde vefat etmiştir.

Snorra-Edda kitabında Snorri Sturluson’ın İskandinav mitolojisine kaynak oluşturan eserleri yazdığı ve derlediği düşünülmektedir. Snorri Sturluson’un eserleri yorumlanarak 12. ve 13. yüzyıllarda İskandinav ülkeleri arasındaki ilişkiler, halkın yaşayışı, halkları etkileyen kişiler ve olaylar hakkında bilgi ve göstergeler sağlanmıştır.

1988 yılında, Snorri Sturluson’un yaşadığı şehir olan Reykholt’ta, Snorri Sturluson’un anısına Snorrastofa isminde bir kültür evi ve müze açılmıştır.

SJÓN Kimdir?

Sjón (Sigurjón Birgir Sigurðsson) 27 Ağustos 1962 tarihinde İzlanda’nın Reykjavik şehrinde dünyaya gelmiş şair, romancı ve söz yazarıdır.

Sjón ilk şiir kitabı Sýnir’i (Hayaller) 1978’de yayınlamıştır. Björk ve Einar Örn Benediktsson gibi dünyaca ünlü şarkıcılar için şarkı sözleri yazmış ve onlarla aynı sahneyi paylaşıp klip çekimlerine de katılmıştır.

Sjón, Skugga-Baldur (Mavi Tilki) romanıyla 2005 İskandinav Konseyi Edebiyat Ödülü’nü kazanmıştır. 2016’da Sjón, Geleceğin Kütüphanesi projesine katkıda bulunmak üzere seçilen üçüncü yazar olmuştur.

CoDex 1962, Sagan af furðufugli (Garip Kuşun Hikayesi), Anna og skapsveiflurnar (Anna ve Ruh Halleri), Skuggaleikur (Gölge Oyunu) ve Birgitta Sjón’un önemli eserlerindendir.

EINAR MÁR GUÐMUNDSSON Kimdir?

Einar Már Guðmundsson 18 Eylül 1954 tarihinde Reykjavik’te dünyaya gelmiş İzlandalı bir roman, kısa öykü ve şiir yazarıdır.

İlk kitabı Sendisveinninn er einmana’yı (Yalnız Haberci) şiir türünde çıkaran Einar Már Guðmundsson daha çok roman türünde verdiği eserleriyle ön plana çıkmıştır. En önemli eseri Englar alheimsins (Evrenin Melekleri) 1995 yılında İskandinav Konseyi Edebiyat Ödülü’nü kazanmış, birçok dile çevrilmiş ve sinemaya aktarılmıştır.

Nafnlausir vegir (Anonim Yollar), Hvíta bókin (Beyaz Kitap), Íslenskir kóngar (İzlanda Kralları) ve Hundadagar (Köpek Günleri) Einar Már Guðmundsson’un önemli eserlerindendir.

ÁRNI ÞÓRARINSSON Kimdir?

Árni Þórarinsson 1 Ağustos 1950’de Reykjavik’te dünyaya gelen İzlandalı gazeteci ve yazardır. Árni film ve müzik eleştirileri ile suç kurgu romanlarıyla tanınmaktadır.

Árni Þórarinsson’ın en önemli eseri Gazeteci Einar serisidir. Serinin ilk kitabı 1998 yılında çıkan Nóttin hefur þúsund augu (Gecenin Bin Gözü Vardır) ve serinin son kitabı 2012 yılında çıkan Ár kattarins (Kedi Yılı) olmak üzeri Gazeteci Einar serisi sekiz kitaptan oluşmaktadır.

Leyndardómar Reykjavíkur 2000 (Reykjavik 2000’in Sırları), Í upphafi var morðið (Başlangıçta Cinayet Vardı) ve 13 dagar (13 Gün) Árni Þórarinsson’ın önemli eserlerindendir.

JÓN KALMAN Kimdir?

Jón Kalman Stefánsson 17 Aralık 1963 tarihinde Reykjavik’te dünyaya gelmiş İzlandalı bir şair ve yazardır.

Jón Kalman ilk romanı Skurðir í rigningu’yu (Yağmurdaki Hendekler) 1996 yılında yazmıştır.

2013 yılında yazdığı romanı Fiskarnir hafa enga fætur (Balıkların Ayakları Yoktur) 2017 yılında Man Booker Uluslararası Ödülü’ne aday olmuştur. Ayrıca Jón Kalman İskandinav Konseyi Edebiyat Ödülü’ne dört kez aday olmuştur.

Himnaríki og helvíti (Cennet ve Cehennem), Hjarta mannsins (Adamın Kalbi) ve Harmur englanna (Meleklerin Kaderi) Jón Kalman Stefánsson’ın önemli eserlerindendir.

GUÐRÚN EVA MÍNERVUDÓTTIR Kimdir?

Guðrún Eva Mínervudóttir, 17 Mart 1976 tarihinden dünyaya gelmiş İzlandalı bir yazardır.

1998’de ilk romanını yazan Guðrún Eva, 2000 yılında yayınladığı Fyrirlestur um hamingjuna (Mutluluk Dersi) kitabıyla İzlanda Edebiyat Ödülü’ne aday gösterilmiştir. 2012 yılında Allt með kossi vekur (Her Şey Öpücükle Uyanır) kitabıyla İzlanda Edebiyat Ödülü’ne layık görüşlmüştür.

Yosoy, Albúm (Albüm), Sagan af sjórekna píanóunum (Denize Açılan Piyonların Öyküsü) ve Skaparinn (Yaratıcı) Guðrún Eva Mínervudóttir’in önemli eserlerindendir.

Dünya Edebiyatından İzlanda Kültürü ile İlgili Eserler Nelerdir?

Dünya edebiyatında İzlanda kültürü ile ilgili eserler aşağıda listelenmiştir.

  • Names for the Sea (Deniz için İsimler) - Sarah Moss
  • Burial Rites (Defin Ayinleri) - Hannah Kent
  • 101 Reykjavik - Hallgrímur Helgason
  • The Tricking of Freya (Freya’nın Kandırılması) - Christina Sunley
  • The Sea Road (Deniz Yolu) - Margaret Elphinstone
  • Frozen Out (Donmuş) - Quentin Bates
  • The Almost Nearly Perfect People: Behind the Myth of the Scandinavian Utopia (Neredeyse Mükemmel İnsanlar: İskandinav Ütopyası Efsanesinin Arkasındaki) - Michael Booth
  • The Faraway Nearby (Yakınlardaki Uzak) -Rebecca Solnit
  • Where the Shadows Lie (Gölgelerin Uzandığı Yer) - Michael Ridpath

İzlanda Kültürü İzlanda Edebiyatını Nasıl Etkilemiştir?

İzlanda edebiyatı, İzlanda kültürünün değişim ve gelişiminden etkilenmiştir. İzlanda tarihi boyunca yaşanan olayların izleri İzlanda edebiyatı ürünlerinde gözlemlenebilmektedir. İzlanda’nın mitolojik inançları, diğer İskandinav ülkeleriyle ilişkileri, İzlanda’nın sözlü dönem efsaneleri, yaşanan savaşlar ve İzlanda tarihindeki önemli olaylar İzlanda edebiyatı ürünlerinde kendini göstermektedir.

İzlanda kültürü ve İzlanda edebiyatı birbirini beslemektedir. İzlanda edebiyatı İzlanda kültürel öğelerinin dünyaya tanıtılmasını sağlamaktadır. İzlanda kültürü ise İzlanda edebiyatını şekillendiren en önemli etmen olmaktadır.

İzlanda’da Görülmesi Gereken Edebiyat Müzeleri Nelerdir?

İzlanda’daki önemli kütüphane ve edebiyat müzeleri aşağıda listelenmiştir.

  • Bókasafn Kópavogs (Kópavogs Halk Kütüphanesi)
  • Gljúfrasteinn (Halldór Kiljan Laxness’in Evi-Müzesi)
  • Landsbókasafn Íslands (İzlanda Ulusal Kütüphanesi)
  • Nonnahús (Jón “Nonni” Sveinsson’ın Evi-Müzesi)
  • Þjóðminjasafn Íslands Safnahúsið (İzlanda Ulusal Müzesi Kültür Evi)
  • Reykjavíkurborg (Reykjavik Halk Kütüphanesi)
  • Skriðuklaustur
  • Snorrastofa (Snorri Sturluson’ın Evi-Müzesi)
  • Þórbergssetur

İzlanda vize istiyor mu sorusu İzlanda Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları için vize istemektedir olarak cevaplanabilmektedir.

Paylaş: